Innovaties

2010-05-06T17:20:00.000-07:00

Confronterend innoveren

2010-04-25T17:19:00.000-07:00

De vraag vandaag is: wie helpt me uit de brand? Ik zit met een brandend vraagstuk in m'n maag. Het is de pijn van innovatie, de creatieve destructie-kant zoals de econoom Schumpeter het in 1946 al noemde. Want ik ben dan wel een fan van voortdurende innovatie, maar tegelijkertijd ben ik een pleaser die de pijnlijke, confronterende kant van vernieuwing het liefste vermijd.
Wat is het geval? Mijn uitgever gaat met de tijd mee en wil mijn boek 'Het Innovatieplatform' nu ook digitaal uitgeven. Dat is een mooi streven, als auteur ben ik daar natuurlijk voor. Maar nu het probleem: mijn uitgever stelt voor dat zij daarvan 80% van de revenuen tot zich mogen nemen. En dat is een beetje vreemd.
Vroeger, toen je boeken gewoon nog in de fik kon steken, was de basisregel voor iemand die z'n eerste boek uitbrengt simpel: 12% van de inkomsten van de eerste druk zijn voor jou, 88% is voor de uitgever. Daarna loopt dat bedrag op naar 15% en als je heel veel boeken verkoopt stijgt het nog wat verder. Die verdeling lijkt redelijk: het drukken van een boek op papier en de distributie van al die boeken is kostbaar. De uitgever neemt ook risico: je moet een dikke stapel boeken maken en dan maar hopen dat je het verkoopt.
Maar in het digitale tijdperk worden de spelregels drastisch herschreven. Er zijn geen drukkosten meer. Opmaak kan een stuk sneller en dus goedkoper. De kosten voor opslag zijn verwaarloosbaar, net als de kosten voor distributie. Dus waarom zou de verhouding zo scheef blijven?
Mijn uitgever verdedigde de hoogte van de vergoeding voor mijn e-book onder andere door te wijzen naar de tussenhandel die vasthoudt aan zijn marge en naar het Centraal Boekhuis, dat ook een marge blijft rekenen voor zijn werk. Wat dat werk precies inhoudt als het om e-boeken gaat is onduidelijk. Het Centraal Boekhuis is volgens zijn website dé logistieke dienstverlener in het boekenvak, gespecialiseerd in de distributie en het vervoer van boeken. Ik heb geen vervoerder nodig voor mijn digitale boek. Kortom: de hele voedselketen die in de papieren wereld zijn geld verdiende aan de grote afstand tussen lezer en schrijver wil die goed belegde boterham ook in de digitale wereld graag ieder jaar blijven ontvangen.
Waar hebben we dit eerder gezien? Ehhhhh, oh ja, in de muziekhandel! De platenmaatschappijen waren niet van plan hun privileges op te geven. Al dat gratis downloaden, dat kon je maar beter bestrijden met juristen en veel DRM. De rest is geschiedenis, het gaat al jaren heel slecht met ze. En terecht. De Nederlandse boekenbranche staat eenzelfde lot te wachten als het roer niet snel omgaat.
Want Amazon heeft al een tijdje een ebook store en Apple is net gevolgd met een eigen iBook-store. De verhoudingen liggen in de iBook store heel anders. Zeventig procent is voor de auteur, dertig procent voor de verkoper. En het is ideaal: de hele bureaucratie die opgetuigd was voor de papieren wereld is overbodig geworden. Ik kan als schrijver rechtstreeks mijn boek in die digitale winkels zetten, zonder uitgever, tussenhandel of Centraal Boekenhuis.
Dus het is duidelijk wat ik ga doen. Als de iPad in Nederland uitkomt kun je mijn boek vinden in de iBook store. En ja, daar voel ik me een beetje schuldig over, want ik gun de mensen die bij een uitgeverij werken een goed belegde boterham. Maar het is niet mijn werk om het verleden te sponsoren, ik investeer liever in de toekomst. Dat zou de boekenbranche in Nederland ook moeten doen. Als die niet heel snel met een goed antwoord komt op de digitale uitdaging dan voorspel ik een uitslaande brand en is over tien jaar de Nederlandse boekenbranche een nasmeulend hoopje as.

Onderneem met een 'sensor'

2010-04-18T17:16:00.000-07:00

Om je een idee tegen waar het met sensortechnologie naar toe gaat kun je het beste kijken naar de gekoelde zuivel in de supermarkt. Daar kun je met enige regelmaat gratis een stappentellen krijgen bij een pakje boter. Niet zo heel lang geleden betaalde je bijna honderd euro voor zo'n ding, nu is het gratis. Dat is de toekomst van de sensor: gratis.
En dat geldt niet alleen voor een bewegingssensor, maar ook voor sensoren die je hartslag, je positie en je zuurstofverbruik meten. Die krijg je staks allemaal gratis bij een pond drop.
Al die sensoren vormen met elkaar een netwerk, die in permanente verbinding staan met een razendsnelle supercomputer. Die supercomputer zit in je zak en heet iPhone, of Droid. We hebben over een paar jaar allemaal een gratis sensornetwerkje bij ons. Geweldig voor sporters, je kunt je prestaties helemaal volgen.
Maar wat zou je te weten komen als je zo'n personal area network de hele dag kunt volgen? Om te beginnen weet de supercomputer eerder dan jij dat je ziek bent. Je gaat dan trager bewegen, er gebeuren dingen in je lichaam, en dat registreert de computer en die kan dat vertalen naar een diagnose.
Het netwerk weet waar je bent, en kan je dus melden welke boodschappen je kunt kopen in de winkel waar je zo langs loopt. De smartphone weet ook waar mensen uit je netwerk zijn. Dus als je de familie Van Dijk van de tennisclub liever even ontloopt na de verpletterende nederlaag op de tennisbaan van dit weekend, dan vertelt je telefoon je dat je maar beter even om kunt lopen.
Dat klinkt nu natuurlijk al behoorlijk goed, maar al die persoonlijke gegevens die sensoren gratis meten zijn maar het topje van de ijsberg. De intelligentie zit op een hoger schaalniveau, in het netwerk. Zo kan Twitter nu al redelijk goed voorspellen welke films een hit worden en welke floppen, simpelweg door het berichtenverkeer te analyseren. Files voorspellen wordt behoorlijk eenvoudig als je weet waar in een stad mensen naar toe onderweg zijn. Een epidemie vind je door gewoon naar de data te kijken, die laat zien waar in Nederland de grootste concentraties van zieke mensen te vinden zijn.
Het is allemaal nog heel pril, maar kijk maar eens op foursquare.com en layar.com. Doe wat je daar ziet keer duizend en dan heb je een idee van de toekomst. Dus voor wie rijk wil worden: start een bedrijf om de massale informatie van sensoren slim te interpreteren. En voor wie niet voor het geld gaat maar om geweldig werk met een hoog innovatietempo: start een bedrijf om de massale informatie van sensoren slim te interpreteren. Het gaat onze samenleving vergaand beïnvloeden en dat is het leukste werk dat er is.

Innovatief wapentuig is hoogwaardige vraag

2010-04-11T17:14:00.000-07:00

Met het leger heb ik nogal een ambivalente relatie. Dat was al zo toen ik een tiener was: aan de ene kant wilde ik straaljager piloot worden en aan de andere kant was ik fel tegen kernwapens. Tegenwoordig is het niet anders: aan de ene kant vind ik oorlogen gruwelijk en zou ik al dat geld voor wapentuig het liefst besteden aan onderwijs en armoedebestrijding, en tegelijkertijd is het leger een fascinerende bron van innovatie. Zo hadden we geen internet gehad zonder de militaire vraag om een computernetwerk dat bestand was tegen nucleaire aanvallen van de communistische aggressors. Het is ook twijfelachtig of computers zo ver ontwikkeld en zo lachwekkend goedkoop zouden zijn zonder de enorme investeringen van het Pentagon in de ontwikkeling van chips.
Er is een term voor dit fenomeen in de innovatieliteratuur. We noemen het hoogwaardige vraag. De term zegt eigenlijk heel eenvoudig dat je veel innovaties kunt verwachten als er een klant in de buurt zit die hele bijzondere spullen wil hebben en daar ook stevig voor wil betalen. Een regio waar als eerste een nieuwe technologie tot ontwikkeling komt kan daar enorm van profiteren. Het is één van de beste dingen die je kan overkomen om economische groei in een regio te stimuleren.
Neem San Diego. Dat is de haven van de Pacific Fleet van de Amerikaans marine. Toen president Clinton in de jaren negentig bezuinigde op de marine leverde dat in San Diego veel werkeloze ingenieurs op die gespecialiseerd waren in draadloze communicatie voor de marine. Die werkeloze ingenieurs begonnen op grote schaal voor zichzelf, en vertaalden hun militaire kennis naar producten voor consumenten. Vandaar dat San Diego zich wel Wireless Valley noemt.
In Nederland hebben we op een veel bescheidener schaal ook dat soort voorbeelden. Zo is het bedrijf Eldim in Limburg groot gegroeid dankzij de compensatie-orders van de F-16. Eldim boort met een speciale chemische techniek luchtkanaaltjes door de bladen van straalmotoren zodat die gekoeld kunnen worden. Dat kunnen voor de F-16 was het kwaliteitsstempel waarmee het bedrijf de wereldmarkt op kon. Het is tegenwoordig één van de top-drie spelers in de wereld. Voor de JSF is Stork in de running om hele bijzondere onderdelen voor het landingsgestel te leveren, gemaakt van composieten.
Er is een lange lijst te maken van producten die we waarschijnlijk nog niet hadden gehad zonder de hoogwaardige vraag van het leger. We hadden waarschijnlijk geen GPS, mobiele telefoons of de Airbus 380 of gehad. Of in ieder geval nog lang niet. Het is ergens wel een troostrijke gedachte: al die ingenieuze militaire moordmachines leveren onbedoeld gelukkig ook nog flink wat maatschappelijk waarde op.

iPad tips

2010-04-04T07:50:00.000-07:00

Eerlijk gezegd heb ik behoorlijk leuk werk. Zo mag ik deze week onderzoek doen in New Orleans, naar de vraag hoe de publieke scholen hier zichzelf opnieuw uit konden vinden na de Katrina ramp en hoe ze hier daklozen helpen die medische hulp nodig hebben. Innovatie in de publieke sector die voortvloeit uit 'never waste a good crisis'. Waarover een andere keer meer.
De trip stond al een paar maanden in de agenda toen Apple aankondigde dat op 3 april de iPad te koop zou, precies de dag waarop ik landde. Dus gisteren kon ik mijn iPad in ontvangst nemen toen ik incheckte in het hotel. Hier een paar eerste indrukken over wat de iPad wel en niet is. Dat kan je misschien kunnen helpen in je overwegingen of je er wel of niet één wilt kopen nu. De samenvatting: dit is geen laptop en geen smartphone, dit is een nieuwe categorie. Als je 100% happy bent met je bestaande laptop en smartphone heb je geen iPad nodig. Maar als je het gevoel hebt dat de afstand tussen die twee te groot is en je misschien iets hebt aan een apparaat 'er tussenin': give it a try, you'll like it a lot.

Niet: ideale ebook-reader
De iPad is wat mij betreft geen ideale ebook-reader. De iBook-app is prachtig, en boeken lezen is goed te doen. Maar het apparaat is net iets te zwaar en te groot wat mij betreft om er veel boeken mee te lezen. Lezen gaat 't beste liggend, en dat gaat beter met ouderwets papier of met een (veel lichtere) Kindle. Het heeft er ook mee te maken dat de iPad voor je gevoel relatief makkelijk uit je handen glijdt, het apparaat is nogal rond, dun en glad. Je laat dan een apparaat van $ 600 vallen met een glazen scherm. Dat 'remt' een nonchalante omgang zoals bij een boek of een Kindle met een plastic scherm. Daarbij is het beeld rustiger op een Kindle door het e-ink scherm. Dus koop hoe dan ook een beschermhoes, en koop ook een Kindle als de volgende versie uitkomt (want de huidige Kindle v2 heeft nog iets teveel kinderziektes).

Wel: geweldige rapporten en nieuwslezer
Boeken lezen is één ding, maar 75% van mijn lezen is werk-gerelateerd. Rapporten, onderzoeken, wetenschappelijke literatuur, dat soort spul. En daar is de iPad geweldig voor. Het is leeswerk waar je sneller doorheen loopt en wat je vaak zittend achter je bureau doet, en dat kan prima met een iPad. Je hoeft al die stukken niet meer te printen, je kunt gewoon op je scherm lezen. Daar komt bij: je kunt dat soort leeswerk koppelen aan je Mac. Aantekeningen, ratings, literatuurverwijzingen, dat kun je allemaal met je iPad doen en later terugvinden op je Mac als je het nodig hebt voor een column of een wetenschappelijk artikel. Daar heb je wel speciale software voor nodig, zoals bijvoorbeeld het programma Papers van de Nederlandse ontwikkelaar Mekentosj. De iPad-versie van Papers is al uit. Heeft nog wel wat werk nodig, maar het wordt behoorlijk feestelijk voor bijvoorbeeld onderzoeksgroepen, groepsopdrachten voor klassen, alles waar veel mensen tegelijk met elkaar moeten lezen en schrijven. Een ander voorbeeld voor dit soort workflows is Evernote, waarvan de iPad versie ook al uit is.

Wel: snelle online alleskunner
Daarnaast is de iPad is behoorlijk briljant als snelle online alleskunner. Iets online opzoeken, nieuws lezen, email doen, gaat allemaal prima. Het typen van niet te lange berichten is goed te doen. Het 'scherm-toetsenbord' is niet perfect, maar beslist goed genoeg om je email mee te beantwoorden. Sommige mensen klagen erover dat de iPad geen Flash ondersteunt, persoonlijk vind ik het heerlijk dat Apple frontaal de confrontatie met Adobe aangaat. Want Flash is echt vreselijk. Als Safari of FireFox crasht kun je er donder op zeggen dat het komt door de wanprestaties van Adobe's Flash. Dus de prijs dat Flash niet ondersteund wordt betaal ik graag, ook al omdat de belangrijkste sites inmiddels ook de (open) standaard HTML 5 ondersteunen. Hulde aan Apple voor deze geforceerde doorbraak.

Geen: grote iPod Touch
In tegenstelling tot wat sommige recensenten beweren, de iPad is geen grote iPod Touch. Een half gebakken taart is geen halve taart, en een vier keer grotere iPod Touch is niet een iPod maxi, zeg maar. Technisch misschien wel, maar in het gebruik is het een totaal andere ervaring. Is niet uit te leggen, je moet het zelf doen om het te snappen. Dus ga in ieder geval eens spelen met de iPad als je daar de kans voor hebt.

Wel: game, TV en film-monster
Spelletjes doen op een iPhone of een iPod Touch is al behoorlijk goed, maar met een groot scherm zoals de iPad wordt het pas echt bijzonder. Het geluid is ook verrassend goed. De PSP en de Nintende DS zijn in één klap gedevalueerd tot suffe kinderspeeltjes. Lego Duplo, dat niveau. En dan kosten de games op die kinderspeeltjes ook nog eens veel te veel geld. De iPad is echt een game-monster en als Sony en Nintendo niet snel met een antwoord komen gaat Apple dit domein domineren.
Daarnaast is de iPad ook geweldig om TV- en film te kijken. Er is een hele goed app van ABC In de Amerikaans app store te vinden waarmee je populaire series zoals Lost kunt kijken. Die kun je gratis kijken met reclame, of reclame-vrij tegen betaling. Een andere uitblinker is de app van Netflix, de grootste DVD-verhuurder van de VS. Je kunt via de iPad rechtstreeks film kijken. Ideaal voor in het vliegtuig terug.

Geen: netbook
Gelukkig niet, wat een ramp zijn die rotdingen. Eind 2009 heb ik een tijd een behoorlijk dure HP netboek getest. Dat was echt dramatisch slecht: alsof je een rammelende low-budget derdehands brommer hebt gekregen (zo'n oude Kreisler) die je verkocht is als een serieuze motor. Ik wilde graag een hele lichte laptop voor als ik een dag onderweg ben met een lange batterijtijd. Missie mislukt.

Wel: laptopvervanger voor dag op pad
Maar nu is er de iPad, en dat is precies wat ik nodig heb voor een dagje onderweg. Een dag onderweg betekent: email lezen en kort beantwoorden, nieuws lezen, stukken lezen en heel soms wat dingen wijzigen in een document of een presentatie. Meer niet. De batterij-levensduur is uitzonderlijk, je kunt echt minstens 10 uur browsen, mailen, films kijken, muziek luisteren, dus er hoeft geen voeding mee onderweg. Scheelt ook weer gewicht.
Wat ik onderweg nooit doe: lange stukken schrijven, serieus presentaties maken, boekhouden, plannen. Dat blijft werk voor de laptop. Dus de iPad gaat vanaf nu standaard mee onderweg. De laptop wordt de thuiscomputer die zo af en toe het huis verlaat als er serieus buiten de deur achter een computer gewerkt moet worden. Zoals bij een onderzoeksweek in het buitenland.
Overigens: als je net als ik van plan bent om veel 'op pad' te zijn met je iPad is het een aanrader om de iPad met een ingebouwd 3G modem te kopen. Die komt over een paar weken uit hier in de VS. Dan ben je overal en altijd online, wel zo prettig.

Wel: Getting Things Done compagnon
Onderweg doe ik hoofdzakelijk dingen die binnen drie minuten klaar zijn. Dat maakt de iPad een ideale Getting Things Done-compagnon: kleine klusjes doen als er onderweg wat tijd over is. De iPad versie van Things is al uit, het wachten is op OmniFocus en The Hit list. Mooie taskmanagement programma's voor de iPhone waren er al genoeg en die zullen er dus ook voor de iPad komen.

Conclusie
De samenvatting: dit is geen laptop en geen smartphone, dit is een nieuwe, eigen categorie apparaat die een revolutie in computerland teweeg zal brengen. Daar zien we nu nog maar het puntje van de ijsberg van, maar zelfs in deze eerste, prille generatie is het Apple goed gelukt om een volwassen apparaat te maken dat op een aantal gebieden prettiger en handiger werkt dan een laptop. De iPad zal vergaande gevolgen hebben voor de manier waarop we informatie tot ons nemen en de manier waarop we ons werk doen. Ik denk bijvoorbeeld niet dat er over tien jaar nog veel boeken in mijn boekenkast zullen staan. Die staan dan op zolder, naast de doos met CD's en de doos met DVD's. Voordat het zover is zullen er nog wel de nodige evolutie en ook stevige gevechten zien. Veel bedrijven zullen met alternatieven komen, zoals Google met Android/Chrome OS al heeft aangekondigd. En laten we Microsoft niet vergeten, voor wie deze iPad levensbedreigend is.
Maar hoe dan ook is deze eerste generatie iPad wat mij betreft een aanrader. Als je 100% happy bent met je bestaande laptop en smartphone heb je geen iPad nodig. Maar als je het gevoel hebt dat de afstand tussen die twee te groot is en je misschien iets hebt aan een apparaat 'er tussenin': give it a try, you'll like it a lot. Vanaf eind april kun je de iPad kopen in Frankrijk, Engeland en Duitsland: een mooie aanleiding voor een stedentrip. En als dat je echt te lang duurt heb je het ideale excuus voor een lang weekend New York...

Twee praktische tips
- Koop een beschermhoes
- Als je veel op (i)pad bent: wacht op de 3G versie, dan ben je altijd online
- de 16 GB iPad versie is aan de krappe kant als je van plan bent om films te kijken

Leuke & nuttige recensies
David Pogue in de New York Times
'Why the iPad is not a Kindle killer' op dearauthor.com
24-uurs recensie op The Unofficiale Apple Weblog
iPad is great for secondary computer tasks op 9-to-5 Mac

75% minder beleidsmakers geeft 100% meer innovatie in de publieke sector

2010-03-30T05:44:00.000-07:00

Deze week is het dan zover. Ruim tweeëneenhalf jaar na het uitbreken van de grootste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog presenteert Nederland het antwoord op diezelfde crisis. Althans, de mogelijke antwoorden. Er komen deze week 20 rapporten uit van even zovele ambtelijke werkgroepen die mogelijke opties in kaart hebben gebracht. Ze hebben er acht maanden aan kunnen werken.
En nu is dan het woord aan de politici. Het idee van het oude kabinet was dat de politiek daarover zou gaan praten en dan zouden we ergens in september 2010 keuzes kunnen maken die hun effect gaan hebben in 2011. Dat is drieëneenhalf jaar na de start van de crisis.
De manier waarop dit allemaal verloopt is op z'n zachtst gezegd nogal genant. Stel je voor dat een bedrijf in een grote crisis verkeert en management doet er drieëneenhalf jaar over om met een antwoord te komen waarbij het voor zijn keuzes vooral had uitbesteed aan z'n medewerkers? De beurskoers zou op nul staan. En dat is ook ongeveer wat er gebeurt als we kijken naar het vertrouwen van de Nederlanders in de politiek: dat is erg laag.
Het grote probleem van Den Haag is redelijk simpel. Het is het probleem van een volstrekt uit de hand gelopen hoofdkantoor. Ik heb het niet over het totaal ambtenaren in Nederland, nee, ik heb het specifiek over de omvang van de ministeries in Den Haag. Het is een beetje zoals Philips eind jaren tachtig: het hoofdkantoor van de BV Nederland is een uit de hand gelopen waterhoofd. De symptomen van een waterhoofd zijn redelijk bekend: overmatige regelgeving, vergaande bemoeienis met de uitvoering op lager niveau, verlamming van besluitvorming, trage reacties op problemen. Precies wat velen van links tot rechts zien als het grootste probleem van Nederland.
De oplossing ligt deels in een drastische krimp van de departementen. Breng een gemiddeld departement terug tot zo'n 250 beleidsmedewerkers, een reductie met tot een kwart van de huidige omvang. Dat heeft twee effecten: het werk wordt voor de resterende beleidsmakers een stuk leuker (ze gaan weer ergens over) en er ontstaat voor mensen in de uitvoering meer ruimte. Ik ben benieuwd of de ambtelijke werkgroepen zo ver in hun eigen vlees zullen snijden.
Als het lukt ontstaat er ruimte. De kunst is vervolgens om die ruimte goed te benutten. De oplossing is daar relatief eenvoudig: het heet innovatiemanagement. Dat is de afgelopen honderd jaar met vallen en opstaan ontwikkeld in het bedrijfsleven. Zoals goede bedrijven hun vernieuwing managen, zo moeten ook publieke organisaties hun innovatie actief ter hand nemen om op termijn hun relevantie te behouden. Innovatiemanagement is prima bruikbaar in de publieke sector. Het bestaat uit drie basis-elementen: goede ideeën genereren, een stevige selectiedruk om de beste ideeën te laten winnen en rijke en veelvuldige experimenten zodat er geleerd wordt door te doen.
Er zijn ideeën zat in de publieke sector, voordat je het weet heb je 1.000 ideeën. Daar zit het probleem niet. Maar op die andere twee punten gaat het mis. Een scherpe selectie lukt vaak niet. De kunst is om uit die 1.000 ideeën de tien te selecteren die ons echt verder helpen. Dat vergt een goed visie, en dat is een beetje lastig in Nederland. We kiezen steevast met z'n allen brave bestuurders. Ik zou zeggen: doe eens gek in juni en kies op iemand met een uitgesproken visia.
Het tweede wat slecht lukt is experimenteren. We zijn erg goed in het vaststellen van nationale plannen zonder dat we weten of het werkt, wat bijvoorbeeld parlementaire enquêtes oplevert over het onderwijs. Nederland is ronduit slecht in het experimenteren, om vergaande ideeën eerst goed te testen in de praktijk. Neem rekeningrijden. In plaats van een complex plan voor heel Nederland had het kabinet ook kunnen zeggen: we voeren hen niet nationaal in, maar we beginnen met een test in drie steden. Na vijf jaar kijken wat het beste heeft gewerkt en op basis daarvan ontwikkelen we een standaard aanpak voor heel Nederland.
Maar ja, dat betekent regionale verschillen accepteren en dat is lastig met grote beleidsdepartementen: die ontlenen hun bestaansrecht aan vergaande centrale bemoeienis. En eerlijk is eerlijk, bestuurlijk Nederland durft er ook niet aan. Vandaar dat rekeningrijden met succes is ingevoerd in Londen, Stockholm en Oslo, maar nog niet in Nederland. Dat zal pas gaan gebeuren als er iets gebeurt aan de omvang van de departementen en aan de houding van de Nederlandse bestuurders. Heeft u nog wat geduld?

Veertig jaar stichting Geluidshinder

2010-03-23T03:19:00.000-07:00

Niets is zo dodelijk voor gezelligheid als een doodse stilte. Een café zonder rumoer is een café zonder sfeer. Maar voor wie denkt dat geluidshinder een onderwerp voor watjes is zou ik willen zeggen: denk nog eens na. De beste manier om ratten totaal gestressed te krijgen is door ze langdurig, op onvoorspelbare momenten veel hard geluid te laten horen. Bij mensen is het niet anders. We slapen er slecht van, produceren en stress hormonen van en gaan er dus eerder van dood.
Het is je misschien niet opgevallen, maar er is op milieugebied de afgelopen dertig jaar enorm veel bereikt. Zo is de luchtkwaliteit in de steden veel beter dan die ooit is geweest. Ook is het lawaai in Nederland een stuk minder dan het dertig jaar geleden was. Dat is de vooral te danken aan wetgeving: de Wet Geluidhinder en de wet Milieubeheer.
Strenge overheidsregels zijn vaak een trigger voor innovatie, en zo ook hier. Doordat de overheid de spelregels in de markt verandert ontstaat er een noodzaak om nieuwe oplossingen te vinden en dat brengt de boel in beweging. Een mooi voorbeeld hiervan is de Clean Air Act van de Amerikaanse staat Californië. Onderdeel van die wet is dat autofabrikanten alleen auto's mogen verkopen in Californië als een deel van de verkoop bestaat uit zero-emission vehicles. Die wet is een grote stimulans geweest voor de ontwikkeling van schonere alternatieven, zoals de hybride auto en de opkomst van de elektrische auto.
De wet Geluidhinder heeft ook veel in beweging gebracht. Toen de wet werd ingevoerd werd geluid opeens een ontwerpeis bij de aanleg van nieuwe wegen. In het begin leverde dat lelijke kale betonnen wanden. Maar wie over de A2 bij Utrecht rijdt ziet een prachtige integratie: een gebouw dat meteen als geluidsscherm dient en dat sierlijk meebeweegt met de bocht in de weg.
En zoals dat gaat bij innovatie-vraagstukken, er waren ook onverwachte combinaties. Neem het Zeer Open Asfalt Beton. ZOAB is ontworpen om regenwater af te voeren, zodat je als automobilist een kortere remweg en beter zicht hebt. Maar al snel bleek dat een ZOAB-wegdek het geluid van een snelweg fors omlaag brengt. Dus inmiddels zijn vrijwel alle snelwegen van Nederland belegd met een dikke laag ZOAB. Je weet niet beter, totdat je de grens bij België overrijdt en je auto opeens een enorme herrie blijkt te maken.
Technisch bleek geluid lastig aan te pakken aan de bron. Er is wel wat geexperimenteerd met antigeluid op trams in Amsterdam. Omdat geluid een golf is kun je het stil maken naar door nog meer geluid te maken dat qua golfpatroon precies tegengesteld is aan de oorspronkelijk golf. In de praktijk blijkt het lastig om dat voor mekaar te krijgen. Wel succesvol zijn de 'witte ruis' apparaten in kantoren, waardoor mensen elkaar minder storen, bijvoorbeeld als er iemand belt.
Ironische van het succes van de wet Geluidhinder is dat er door de grotere stilte het resterende lawaai meer opvalt. Neem bijvoorbeeld brommers. Het blijft onbegrijpelijk dat die nog steeds zoveel herrie en zoveel vieze uitlaatgassen mogen produceren. Oude vliegtuigen vallen ook enorm op als herrieschoppers, zoals de problemen met de AWACS is Limburg wel laten zien. Het zal nog wel even duren voordat de laatste notoire herrieschoppers aan worden gepakt. Voorlopig is er nog werk genoeg voor de jubilerende stichting Geluidshinder.

De kunst van het productief geld verspillen

2010-03-16T03:15:00.000-07:00

Mijn favoriete dier is de giraffe, omdat het zo'n lekker maf dier is. Het ziet er niet uit, dat enorme lichaam op die fragile poten. Wie wat langer kijkt ziet toch ook veel schoonheid, een sierlijke eindeloze nek en een prachtige vacht. En wie van innovatie houdt ziet een perfect voorbeeld van selectiedruk. Een hoge selectiedruk leidt tot extreme specialisatie. Die extreme specialisatie levert de giraffe het vermogen om te grazen op plaatsen waar geen enkel zoogdier kan komen, hoog in de bomen.
Voor bedrijven geldt een vergelijkbaar beeld: door te innoveren kun je extreem specialiseren, en dat brengt je in markten waar anderen niet kunnen volgen. Je zou kunnen zeggen dat ieder startend bedrijf op die manier begint. Een succesvolle startup moet iets kunnen wat bestaande bedrijven nog niet kunnen en daardoor kan de starter een plaatsje in het ecosysteem veroveren. Neem bijvoorbeeld de eerste moderne elektrische auto. Die kwam niet van een bestaande fabrikant, maar van een kleine startup in Silicon Valley, Tesla. Startups hebben het relatief eenvoudig: die kunnen zich met veel focus richten op iets nieuws. Ze zijn als de egel, die maar één ding goed kan - oprollen. Tesla kan en moet meer risico nemen dan BMW.
De uitdaging voor grote bedrijven is om oud en nieuw op een goede manier te combineren. Dat is een managementvraagstuk van formaat: aan de ene kant bestaande producten en diensten betrouwbaar en tegen lage kosten leveren, aan de andere kant werken aan nieuwe producten en diensten. De rol van de financiële baas is daarbij doorslaggevend.
Als de financiële chef het niet goed regelt heb je al snel de twee hopeloze uitersten: er is helemaal geen ruimte voor nieuwe ideeën of er wordt flink geld verspild in een waaiert van leuke projecten, zonder kop of staart. Terwijl we die juist nodig hebben.
Een goed gemanaged bedrijf weet de balans tussen die twee te vinden. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want de wereld van creativiteit en de wereld van financiële verantwoording staan nogal eens op gespannen voet. De creative types in een bedrijf kleden zich zelfs anders dan de mensen van de financiële afdeling. Innovatie is per definitie een activiteit die inefficiënt is, iedere zoektocht met een vaag doel is dat. Daar gruwelen de boekhouders van.
Maar het kan, door en dat doe je door twee financiële zaken te regelen, los van de spreadsheets en de officiële R&D-budgetten. Het gaat om het organiseren van een hoge interne selectiedruk. Dat doe je door een scherpe selectie van ideeën. Een organisatie moet niet duizend bloemen laten bloeien, maar de drie ideeën die het verschil maken. Dat regel je via geld. Het tweede is een scherpe review van het hele portfolio aan vernieuwingsprojecten, waarbij ieder kwartaal voor zeker een kwart van de projecten wordt stopgezet. Dat regel je ook via het geld, door de geldkraan dicht te draaien.
Eigenlijk is innovatie is de kunst van het productief geld verspillen en een goede CFO verstaat die kunst als geen ander.

Maatschappelijk relevant onderzoek

2010-03-09T02:13:00.000-08:00

Hoe bepaal je of onderzoek maatschappelijk relevant is? Dat is makkelijk! Dat heet innovatie. Aan iedere innovatie gaat een goed idee vooraf en dat is voor baanbrekende innovaties vrijwel altijd ingegeven door jarenlang onderzoek. De reden daarvoor is simpel: pas als je heel erg lang ergens mee bezig bent ontstaat het inzicht dat nodig is om een betere oplossing te bedenken.
Dus we danken computers aan wiskunde en micro-elektronica, medicijnen aan de medische wetenschappen, betere zonnecellen aan fundamentele natuurkunde en materiaalkunde, zuinigere auto's onder andere aan aerodynamica en composieten onderzoek.
Onderzoek gebeurt aan universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstituten. De kunst is om wat er onderzocht wordt binnen die kennisinstellingen zo snel mogelijk te vertalen vanuit het laboratorium naar de praktijk. Op sommige plaatsen in de wereld gaat dat heel goed: ga maar eens kijken in Amerika, Finland, Denemarken of Israël. De reden waarom het goed gaat is relatief eenvoudig: onderzoekers en studenten aan kennisinstellingen worden beloond als ze kennis toe gaan passen in de praktijk. We noemen dat ondernemen, en het levert veel kleine bedrijfjes. Sommige van die kleine bedrijfjes worden heel groot, zoals Google, Genentech of Polar. Het resultaat voor de samenleving: veel banen, veel inkomen en veel belastinggeld voor de overheid. Tel uit je winst.
De reden waarom onderzoek in Nederland zo weinig innovatie oplevert is simpel: de beloning ervoor ontbreekt. Anders gezegd: het ministerie van Onderwijs beloont onderzoekers die veel publiceren. Veel publiceren is de beste garantie voor een glansrijke wetenschappelijke carrière. Dus dat is wat Nederlandse wetenschappers volop doen, tot op het neurotische af. Gemeten naar publicaties scoort het Nederlandse onderzoek heel erg hoog. Maar ja, niemand leest die publicaties, en daarmee is het uiteindelijk maatschappelijk irrelevant.
Gelukkig is er wel beleid om er iets aan te doen. We hebben er een officiële term voor: de kenniskloof. Het is typisch zo'n geconstrueerde term, ontstaan achter een bureau van iemand die zijn minister graag de kamer instuurde met een probleem dat alleen al vanwege de terminologie urgent leek. Er zijn tal van beleidsdocumenten waarin netjes staat dat we de kenniskloof moeten overbruggen. Er zijn vele Finse bomen omgehakt om al die woorden te kunnen printen. De Finse papierindustrie kijkt ieder jaar weer verlekkert naar de stroom van innovatienota's die richting de Tweede Kamer gaat. Omzet verzekerd.
Mijn advies aan een volgend kabinet is simpel: verbied nota's over de kenniskloof en regel in het regeerakkoord dat de helft van het geld voor wetenschappelijk onderzoek in Nederland gericht is op de toepassing van kennis. Ga kijken in Amerika, Finland, Denemarken en Israël en kopieer wat daar goed werkt. Over tien jaar hebben we dan als Nederland veel meer aansprekende voorbeelden van maatschappelijk relevant onderzoek.

Blauw innoveren

2010-03-02T02:09:00.000-08:00

Als lector Innovatie Publieke Sector krijg ik regelmatig de vraag of mijn onderzoeksterrein niet een fata morgana is. De vraag wordt meestal beleefd gesteld. 'Moet de overheid wel innoveren?'. Na die vraag volgt nooit een stilte, maar altijd een stelling in de trant van: 'De overheid kan toch beter gewoon haar werk doen…" en "Overheden zijn ook helemaal niet innovatief'. He Nauta, is de impliciete boodschap, je zit je tijd te verspillen.
Tsja, wat kun je tegen dit soort superieure, gezond verstand redeneringen in brengen? Nou, best veel. Gezond verstand kan soms behoorlijk dom zijn. Kijk, we zijn het snel eens dat de overheid geen producten zoals computers of auto's moet gaan maken. De overheid levert diensten. Maar hoe je die diensten levert, heel slim of heel dom, heel duur of heel efficiënt, dat doet er nogal toe, en dat heeft alles te maken met innovatie.
Zonder innovatie wordt publieke dienstverlening niet beter, terwijl iedereen in de samenleving dat wel graag wil. We plannen liever online een afspraak met het ziekenhuis dan het oeverloze 'er zijn nog twee wachtenden voor u, blijft u aan de lijn'. We willen graag dat de chirurg ons behandelt volgens de nieuwste inzichten, niet volgens het protocol uit de jaren vijftig. We vinden het inmiddels normaal om onze belastingaangifte online te doen, maar de overstap van papier naar internet was tien jaar geleden een revolutionaire innovatie. We verwachten als ouders dat onze scholen meegaan met de tijd, zodat onze kinderen de dingen leren die ze nodig hebben voor een goed leven in de 21ste eeuw in plaats van de 19e eeuw. Dat is allemaal innovatie.
Voor de politie is innovatie cruciaal. Om gezag te blijven houden voor ons als burgers moet de politie vandaag dag net iets meer dienstbaarheid tonen dan gisteren. Zoals online je aangifte doen, teruggevonden gestolen spullen met een foto online zetten of een iPhone applicatie waarmee je het dichtstbijzijnde politiebureau kunt vinden. Want als de hele samenleving online functioneert kan de politie niet achterblijven.
Daarnaast heeft de politie een zware innovatie-opgave als het om toezicht en opsporing gaat. Als de politie niet iedere dag iets slimmer zijn werk doet wordt het land iedere dag iets onveiliger. Ze begint met een achterstand: criminelen hoeven zich niet aan de regels te houden, terwijl de politie alleen op een rechtmatige manier bewijs mag verzamelen. Daarbij is het voor boeven redelijk eenvoudig om uit te dokteren welke nieuwe opsporingstechnieken de politie gebruikt: bij iedere rechtszaak wordt het bewijsmateriaal openbaar, en dat verteld veel over de opsporing.
Je zou kunnen zeggen dat blauw innoveren lijkt op de uitdaging van Apple versus Microsoft. Apple heeft veel minder geld te besteden dan Microsoft en heeft een flinke achterstand doordat Microsoft een monopolie heeft. De enige manier voor Apple om te winnen is door een veel hoger innovatietempo en door meer kwaliteit te leveren. Dat is de afgelopen tien jaar heel aardig gelukt.
Door het rappe tempo in de ICT-markt worden het mooie jaren voor blauw innoveren. Wat te denken van 'Opsporing gemist 2.0'. Je zou kunnen zeggen dat Opsporing Gemist de eerste vorm van crowsourcing in Nederland was. Met het internet nemen de mogelijkheden voor burgers om mee te denken en mee te werken met de politie gigantisch toe. Ook wordt het steeds makkelijker om data te combineren, bijvoorbeeld van banktransacties, kamer van koophandel, kadaster, en ga zo maar door. Met slimme algoritmen komen daarmee als vanzelf de verdachte gevallen boven drijven, waardoor de opsporing veel efficiënter kan. Enzovoorts. Het is allemaal nog maar een eerste tipje van de sluier. Er zijn de komende jaren waarschijnlijk maar weinig plekken in Nederland waar je als computernerd je zo uit kunt leven als bij de politie.

Internet zo oud als een peuter

2010-02-23T14:53:00.000-08:00

In 1992 vertelde een stamgast in de bioscoop waar ik achter de bar werkte me over het internet. Hij speelde een online spel dat ergens op een computer in Amerika stond. Dat wilde ik meemaken, dus ik regelde een internet account bij Hacktic, later xs4all. Ik kreeg het emailadres frans@hacktic.nl, regelde een modem en kon online. Na een minuutje geblieb over je telefoonlijn was je online. Maar je kon er eigenlijk niets doen. Er was nog geen browser, dus er waren geen websites. Er was niemand in mijn omgeving met een emailadres, dus daar had ik ook niets aan. En dat online spel vond ik saai. Het internet was fascinerend maar nutteloos.
Drie jaar later kwam de eerste browser op de markt. Sindsdien heeft het internet een onvoorstelbare ontwikkeling doorgemaakt. Je zou kunnen denken dat het internet volwassen is geworden. Maar dat is echt niet waar.
Het internet zoals we het vandaag de dag kennen kun je beter vergelijken met een tweejarige peuter. Wie de eerste twee jaar van de ontwikkeling van een baby van dichtbij meemaakt is iedere dag weer onder de indruk van het onvoorstelbare ontwikkelingstempo van een klein kind. Hoe het eerst amper kan bewegen, maar uiteindelijk al heel hard kan lopen. Net als het internet in het begin heel traag was en nu behoorlijk snel. Hoe het in het begin alleen maar brabbelt, maar al snel woorden napraat. Zoals je eerst alleen maar tekst had en nu geluid en video.
Bij kinderen weten we dat het daar niet bij blijft. Zo gaan kinderen rond hun derde steeds meer begrijpen van taal. Van losse woorden gaat het naar zinnen van drie woorden. En die losse woorden beginnen steeds meer verbonden te raken aan andere woorden en aan bepaalde contexten. Dus bij het zondagochtend ontbijt wijst mijn peuter van drieëneenhalf naar de droogdoek en roept 'Droogdoek!'. Dan is het even stil en roept ze 'Afwassen!' en weer even later 'Papa Eva samen afwassen?'. En zo leert ze verbindingen te leggen. Bij alles wat ze leert groeit het aantal verbindingen. Hoe meer het kind leert, hoe makkelijker het gesprek wordt. Het gaat allemaal als vanzelf, kinderen lijken geprogrammeerd om te leren. Tegelijkertijd zie je als ouder dat het een flinke inspanning is.
Die inspanning gaat het internet ook doormaken, als we het hebben over het semantisch web. Idealiter gaat dat op de manier van het kind: als een zelflerend systeem. Zodat je steeds meer het gevoel krijgt dat je een gesprek met het internet voert. Niet een woord intypen bij Google en dan uit de 10 miljoen hits zoeken naar wat je ongeveer nodig dacht te hebben. Nee, gewoon een vraag stellen en dan een goed antwoord krijgen.
Qua innovatie zal het zo gaan zoals het de afgelopen vijftien jaar is gegaan. De grote bedrijven zullen er flink wat onderzoek naar doen, maar die worden voorbijgelopen door een groot aantal kleine startend bedrijven. Klein is altijd sneller en heeft meer focus. Een paar van die kleintjes zullen heel hard gaan groeien en gekocht worden door de grote jongens.
En heel misschien is er één van die kleintjes heel brutaal en die weigert om gekocht te worden. En die groeit uit tot de nieuwe Google of Facebook.
En ook dan is het internet nog lang niet volwassen. Over wat er vervolgens gaat gebeuren, daar kan ik nog niet veel over zeggen. Wat ik wel kan zeggen is dat ik me niet verheug op de puberteit van het internet.

De digitale Betuwelijn

2010-02-17T16:07:00.000-08:00

Er zijn maar weinig mensen die een concrete voorstelling hebben van bedragen die hoger liggen dan de aanschafwaarde van hun huis. Dat zal wel iets te maken hebben met het feit dat geld de meeste mensen niet echt boeit. Het wordt pas interessant als geld in actie komt en je er een huis mee kunt kopen, of iets anders dat je leven verrijkt.
Waarschijnlijk is het daarom dat budgetoverschijdingen bij grote projecten relatief weinig burgerwoede opleveren. De Betuwelijn, ooit gestart met een calculatie van minder dan een miljard euro, maar sterk gefinished met zo'n 5 miljard als totale kosten. Een kostenstijging van ruim 400%, daar kan de Amsterdam Noord-Zuidlijn een puntje aan zuigen. Toch is er nooit een demonstratie over geweest op het Plein in Den Haag over die vier miljard euro's. Verder dan een onderzoek van de rekenkamer is het niet gekomen.
Dat de Betuwelijn impopulair was en is heeft met iets anders te maken. Er was een breed gedeeld besef in de samenleving dat er groots geïnvesteerd werd in een achterhaald idee. Frits Bolkensteijn verwoordde het fraai als 'dit stuk ijzer voor honderd jaar'. Een negentiende eeuwse oplossing voor een land dat op de drempel stond van de 21ste eeuw. Kennelijk was onze politieke elite niet in staat om iets beters te verzinnen. Dat was verontrustend. Alsof de directeur besluit om alle typemachines in de typekamer te vernieuwen terwijl de hele organisatie al jaren op computers werkt.
Ik moest daar aan denken toen ik onlangs door iemand gewezen werd op de kosten van de automatisering bij het rijk. Het ministerie van VROM gaf vorig jaar een opdracht van 30 miljoen euro aan Getronics om voor de periode van één jaar alle computers op het departement te beheren. Het ging om 4.500 werkplekken, per werkplek € 6.666 euro per jaar. Is dat te veel geld? Tsja, dat hangt er vanaf hoe je er naar kijkt. Geld is zo abstract.
Totdat mijn twee tafelgenoten de perfecte manier van kijken aanreikten, waardoor alles mooi in perspectief kwam te staan. Voor dat bedrag kun je (zelfs zonder quantumkorting) 25 gloednieuwe netbooks kopen van een gerenommeerde fabrikant. Stel je voor: een ROC ergens in Nederland. Via de camera's van het Journaal en RTL Nieuws zien we in een klaslokaal vijfentwintig gloednieuwe glimmende netbooks staan. Achter die netboeks zitten vijfentwintig eerstejaars leerlingen zo mogelijk nog harder te glimmen, apetrots met hun gloednieuwe computer. Zet daarnaast één ambtenaar van VROM achter z'n PC.
Klaar.
Voor één jaar automatisering van VROM kunnen we 4500 klassen in Nederland een gloednieuwe laptop geven. Dat kan niet kloppen. De rijksautomatisering is kennelijk een digitale Betuwelijn. Te hoge tarieven, teveel ondersteuning, IT-bedrijven die er teveel geld aan verdienen, overheidsorganisaties die slecht onderhandelen, de ambtelijke en politiek top die het laten gebeuren.
Gelukkig duurt het niet lang meer. De gemeente Los Angelos gaat over op Google, waarbij IT-bedrijf CSC de ondersteuning levert. In totaal gaat het om een contract van 5 miljoen euro ($ 7,25 miljoen). Voor dat bedrag worden alle 34.000 medewerkers voorzien van Google Apps en email. Drie jaar lang. Dat is minder dan vijfig euro per jaar per werkplek. Dat is honderdzesendertig keer goedkoper dan een VROM werkplek.
Klaar.

Frans Nauta (www.nauta.org) is lector Innovatie Publieke Sector

gepubliceerd in Digitaal Bestuur februari 2010

Gewone ongelukken

2010-02-15T19:26:00.000-08:00

Veiligheid is een boeiend fenomeen. Ik raad iedereen aan om de klassieker van Perrow te lezen, die al in 1984 het boek 'Normal accidents' schreef. De centrale theorie in het boek is dat ongelukken onvermijdelijk zijn in complexe systemen. Complexe systemen bestaan uit een groot aantal onderdelen die onderling afhankelijk zijn en niet altijd voorspelbaar op elkaar reageren. Een goed voorbeeld is een vliegtuig. Uitgaande van Perrow is het onmogelijk dat vliegen 100% veilig is. Vaak tellen veel kleine oorzaken op tot een grote ramp. Veel ongelukken lijken daarom nogal knullig als je er later op terugkijkt.
De innovatie-opgave is dus niet om systemen te ontwikkelen die helemaal niet falen. De kunst is om een systeem zo te ontwerpen dat de kans op een crisis klein is en dat als er een crisis ontstaat die milde gevolgen heeft. De kreukelzones van een auto zijn daar een mooi voorbeeld van, die geven richting aan de gevolgen van een ongeluk. De luchtvaart heeft dat tegenwoordig ook aardig onder de knie. Een simpele en zeer effectieve ingreep bleek om de hiërarchie zoveel mogelijk uit de cockpit te halen. Vaak bleek het mis te gaan als de kapitein slecht luisterde naar de co-piloot. Wat me daarbij als vliegtuigpassagier altijd een gerust gevoel geeft is dat bij een systeemcrisis niet alleen mijn leven op het spel staat, maar ook dat van de bemanning. Risicovol gedrag in de cockpit heeft niet alleen voor mij vergaande consequenties, maar ook voor de piloot.
Hoe anders is dat als we kijken naar de banken. Het is net als de luchtvaart een complex systeem dus het is onvermijdelijk dat het met enige regelmaat mis gaat. Maar risico's nemen in de cockpit is vrijwel zonder gevolgen voor de bankiers. Dat is niet zo vreemd als je naar de regulering kijkt. Die is nog steeds nationaal georganiseerd, terwijl de financiële wereld al twintig jaar internationaal opereert. Het is alsof er in een vliegtuig een veiligheidssysteem zit voor de vleugels, het landingsgestel en de motoren, zonder dat die onderling iets met elkaar te maken hebben. Dan zit een Icesafe in een klein hoekje. De bankiers genieten in 2010 alweer van hun riante bonussen. De facto is de boodschap voor de bankiers dat een crisis op zijn tijd behoorlijk lucratief is.
En hoe zit het met veiligheid online? Net als in de bankensector zitten er amper consequenties aan risicovol gedrag in de cockpit. Net als in de bankensector is het toezicht nationaal, maar net als geld houdt data zich niet aan landsgrenzen. Ik zou me er dus niet al teveel van voorstellen en vooral zelf opletten. Regel je virtuele autogordel, kreukelzone en airbag. Mijn autogordel is dat ik vijf jaar geleden ben overgestapt op een Mac. Sindsdien heb ik geen virus problemen gehad en worden er meerdere malen per dag automatisch backups gemaakt. Mijn kreukelzone is dat ik zo min mogelijk prive-informatie online zet. Geef bijvoorbeeld nooit je echte geboortedatum op, gebruik meerdere passwords en zet niet al je data centraal bij Google of dat soort sites. En mijn airbag is dat ik gewoon alles uitzet. Geen email, geen websites, geen getwitter, zelfs geen BNR… Heeeerlijk!

Topsporters dilemma Vancouver

2010-02-08T15:35:00.000-08:00

Een van de bekendste vraagstukken in de innovatieliteratuur is het Innovator's Dilemma. Het is door de Harvard professor Clayton Christensen geformuleerd in 1997. Het is de verklaring voor het raadselachtige verschijnsel waarom zeer succesvolle, rijke, bedrijven vol met razendslimme mensen toch op een gruwelijke manier de boot kunnen missen.
Een klassiek voorbeeld is IBM, dat in de jaren zeventig de opkomst van de spotgoedkope personal computer miste. De reden daarvoor was dat het bedrijf helemaal volgens de regels gemanaged werd. Op management-opleidingen leren studenten dat je je moet richten op je beste klanten, je innovaties moet richten op die beste klanten en op een manier die een hogere toegevoegde waarde oplevert voor je klant en voor jezelf. Dat is precies wat IBM deed, en daarom ging het mis. De klanten van IBM vroegen niet om PC's, want in het prille stadium was de PC niet geschikt voor bedrijven. Er was in de beginjaren geen droog brood te verdienen met PC's.
Toen de markt sterk groeide besloot IBM begin jaren tachtig toch een eigen PC uit te brengen. Alleen verwachtte de afdeling marketing niets van zo'n inferieur product. Het berekende dat er zo weinig PC's zouden worden verkocht dat het voor IBM niet loonde om een eigen operating system voor zijn PC te schrijven. Dat lieten ze doen door een klein bedrijfje in Redmond, met de naam Microsoft. Dertig jaar later maakt IBM geen PC's meer. Microsoft heeft al in geen twintig jaar een nieuw idee laten zien. Het verdient nog steeds bergen geld maar is in hoog tempo irrelevant aan het worden. Beiden het slachtoffer van het innovators dilemma.
Volgende week gaan de Olympische winterspelen van start. Kijk niet raar op als een paar onbekende sporters opeens medailles winnen. Want in de de sport geldt het topsporters dilemma. Sporters aan de top richten zich meestal op het verfijnen van hen aan de top heeft gebracht, maar ze zijn huiverig om te experimenteren. Die experimenten kunnen je de kop kosten. Het zijn de nieuwkomers die de innovaties omarmen, want die hebben minder te verliezen. Totdat zij aan de top komen.
En dan zijn er natuurlijk een paar de uitzonderingen die het topsporters dilemma weten te ontstijgen. Dat zijn de echte groten. Die hun bestaande succesformule koesteren maar tegelijkertijd ook blijven zoeken naar radicale vernieuwingen. En dat, dat is ook de oplossing voor het innovators dilemma.

CITO-toets versus Finse onderwijs

2010-02-01T15:34:00.000-08:00

Een vriendin van mij die werkte met kinderen op de lagere school trof op een dag een jongen van klas acht huilend op een bankje op het schoolplein aan. Ze vroeg wat er aan de hand was. Hij bleek net de uitslag gekregen te hebben van zijn CITO-toets. VMBO was het advies. Snikkend door zijn tranen heen zei hij: 'Ze hebben me afgeschreven juf'. Een kind van twaalf dat het gevoel heeft afgeschreven te zijn, dan doe je als samenleving iets echt niet goed.
Er zitten nogal wat haken en ogen aan de CITO-toets en aan alle toetsen die intelligentie meten. Er zit flink wat willekeur in dat soort toetsen, bijvoorbeeld omdat er binnen één klas grote leeftijdsverschillen zitten. Kinderen die geboren zijn net na de peildatum van 1 oktober zijn bijna een jaar ouder dan kinderen die er net voor geboren zijn. Zo'n jaar verschil in ontwikkeling, dat doet er nogal toe. Oudere kinderen scoren gemiddeld hoger, maar daarvoor wordt in de score niet gecorrigeerd. Daarbij is het een moment-opname. Wie een beetje ervaring heeft met kinderen weet dat die soms een wat grillig leerpatroon hebben. En zo kan ik nog wel even doorgaan.
Daarbij met zo'n toets maar één ding: intelligentie. Iedereen snapt dat het relevant is, maar bepaald niet een zaligmakende indicator om het potentieel van mensen te bepalen. In een wat bizar experiment in de vorige eeuw werd een groep van 1.500 hyperintelligente kinderen, met een IQ van boven de 140 veertig jaar lang gevolgd. Aan het eind van het onderzoek was de pijnlijke conclusie dat deze groep briljante mensen vrijwel niets uitzonderlijks had gepresteerd. Intelligentie is een slechte voorspeller voor het potentieel van mensen.
De metingen van de CITO-toets worden dus verkeerd gebruikt. Het is net zoiets als de innovatiekracht van een bedrijf meten aan de hand van het aantal patenten. Het zegt wel iets, maar het zou een krankzinnig criterium zijn om op basis van zo'n getal een beurskoers en de investeringsruimte te bepalen. Het is net zo krankzinnig om kinderen zo vroeg in hun leven zo hard te verdelen in biefstukjes en gehaktballen. Toch is dat wat we doen in het Nederlandse onderwijs.
Het kan ook anders. Finland is het land met het beste onderwijs ter wereld. Het heeft geen CITO-toets en nog belangrijker, het maakt geen onderscheid tussen VMBO, HAVO of VWO. Kinderen blijven tot hun zestiende in één klas. Het onderwijs in Finland is amper duurder dan het Nederlandse onderwijs, er is geen onderwijsinspectie, er zijn geen stigmatiserende schooltypes. Er zijn wel hoog opgeleide, goed betaald docenten, veel autonomie voor de docent en relatief veel financiering vanuit de lokale overheid. Het blijft raar dat we het zo vaak hebben over de CITO-toets en zo weinig over het onderwijs in Finland. Niet echt intelligent, toch?

Apple onthult iPad

2010-01-26T15:19:00.000-08:00

Gisteren in m'n BNR-column had ik het er al over: vandaag presenteerde Steve Jobs, de CEO van Apple, zijn tablet-computer met de naam iPad.
Ik zat er dicht bij, op een paar punten na: de prijs is niet 'minder dan 1.000 euro', maar zelfs minder dan 500 euro. Dat zal voor veel mensen de drempel laag maken om er een aan te schaffen. Het gewicht is iets hoger dan een halve kilo, zeven ons is het geworden. De iPad is over twee maanden te koop en ik zal een van de eerste kopers zijn.

Apple tablet: eindelijk

2010-01-25T17:10:00.000-08:00

Morgen is voor mij nu al de innovatiedag van 2010. Ik kijk er al minstens twee jaar naar uit. Nee, ik heb het niet over een congres, morgen gaat Apple een nieuw product aankondigen. Alhoewel alles officieel nog geheim is durf ik wel te voorspellen dat het bedrijf een tablet computer uit zal brengen. Ideaal voor mensen die veel moeten lezen en minder bomen om willen zagen, voor mensen die geen plaats meer hebben in hun koffer voor stapels boeken, voor mensen die onderweg of thuis op de bank graag een spelletje doen, een film kijken of hun email checken. Kortom, echt iets voor mensen zoals jij en ik.
In 1989 kwam de eerste tablet computer op de markt, de GridPad. Het was een revolutionair apparaat. Het woog maar 2,5 kilo, het was maar 3,5 centimeter dik en je kon er maar liefst drie uur op werken als de batterij vol was. Het apparaat had een ingebouwde floppydrive, het zwart-wit scherm kon maar liefst 32 gradaties van grijs aan. Je bediende het met een pennetje, waarmee je klikte op het scherm. Voor de vriendenprijs van 4000 dollar was je de eigenaar van het instapmodel.
In de twintig jaar die volgden zouden er nog veel pogingen volgen om een tablet computer op de markt te brengen, maar geen enkel product sloeg tot een jaar geleden echt aan. Ik noem het avanvaties. Een mooie innovatie die echt veeel te vroeg is. Een avanvatie is als wakker worden om zes uur 's ochtends in de winter: je kunt je beter nog even omdraaien. Avanvaties hebben een timing probleem: ze verschijnen op feestje terwijl de slingers worden opgehangen en de band nog met een soundcheck bezig is. Voor de tablet computer was tot nu toe te vroeg. De technologische puzzel was nog niet klaar. De tablet was te duur, te zwaar, verbruikte teveel energie, had daardoor een te korte batterijduur en kon eigenlijk niet zo bar veel.
Morgen gaat dat allemaal veranderen. De puzzelstukjes liggen klaar en waarschijnlijk gaat Apple ons weer verbazen hoe ver je daarmee kunt komen. Een apparaat dat net iets kleiner is dan een A4tje. Het gewicht zal ongeveer een halve kilo zijn en veel meer dan een centimeter dik zal het niet zijn. Je zal er een uur of zes mee kunnen werken. Bedienen doe je gewoon met je vingers, alsof je bladert door een boek. De prijs zal waarschijnlijk fors onder de 1000 dollar liggen.
Als alle puzzelstukjes goed liggen hebben we wat we in de innovatietheorie noemen een nieuw dominant design. Het is een radicale productinnovatie die onze manier van werken ingrijpend kan veranderen. Dat vergt wel allemaal slimme oplossingen, mooie software die Als het lukt belanden onze boeken en DVD de komende tien jaarin dozen op zolder, naast de dozen met oude CD's. Morgenavond om negen uur weten we meer.

Ondergronds innoveren

2010-01-18T17:11:00.000-08:00

Innovatie, daar hebben de meeste mensen wel een beeld bij. Je zet een stel knappe koppen bij elkaar zetten in een laboratorium, met op de deur een bord 'afdeling R&D'. Van de afdeling marketing krijgt de afdeling R&D te horen waar de klant behoefte aan heeft en dan gaan die knappe koppen aan de slag om mooie dingen te maken voor jou en mij, de consument. Soms wordt een mooie innovatie inderdaad volgens het boekje geproduceerd, maar de mooiste innovaties hebben vaak een grillige ontstaansgeschiedenis. Revoluties houden zich zelden aan regels. Een mooi voorbeeld daarvan is de eerste laptop. Het is een schoolvoorbeeld van ondergronds innoveren.
In 1983 bedacht Tetsuy Mizoguchi, een visionaire ingenieur van Toshiba, dat er onder zakenmensen behoefte moest zijn aan een draagbare computer. Het apparaat zou klein en licht genoeg moeten zijn om het mee te nemen in het vliegtuig en krachtig genoeg om stevige boekhoudkundige software aan te kunnen. Toen hij aan de Raad van Bestuur om ontwikkelbudget vroeg voor wat wij nu de laptop noemen kreeg hij een duidelijk 'Nee!' te horen. Toshiba had in de jaren daarvoor geprobeerd om een PC te ontwikkelen, maar dat was een duur debacle geworden. De directie voelde weinig voor nog meer gezichtsverlies.
Mizoguchi ging binnen Toshiba 'ondergronds' met zijn onderzoeksproject. Hij maakte stiekem tien ingenieurs vrij uit een militair project en liet ze twee jaar lang werken aan een prototype. Toen zijn team hem na een jaar de eerste versie toonde vond hij die te groot en te zwaar. De ingenieurs bezwoeren hem dat dit het maximale was. Mizoguchi pakte een glas water en goot dat in het draaiende prototype. Hij riep triomfantelijk: 'Zie je wel, er is nog ruimte! Werk slimmer.' Uiteindelijk presenteerde Mizoguchi een jaar later de Toshiba T1100 laptop aan de Raad van Bestuur. Die reageerde lauw en verbood hem om het product in Japan te verkopen.
Gelukkig zag de directeur van Toshiba Europa wel brood in de radicale innovatie. Hij vroeg om zeven protoypes en zegde toe om 10.000 laptops in een jaar te verkopen. Dat lukte, de T1100 was een superieur product. De rest is geschiedenis. In 1988 was het marktaandeel van Toshiba 38% in Europa en 21% in de VS. In 1989 was bijna 1 van de 2 in Japan verkochte laptops een Toshiba. Tot ver in de jaren negentig was het bedrijf wereldwijd marktleider in de lucratieve laptopmarkt.
Ondergronds innoveren, dat zouden meer mensen moeten doen. Het is erg leuk om te doen. In het ergste geval kost het je je baan. In de tussentijd heb je zoveel geleerd dat je moeiteloos voor jezelf kunt beginnen.

Energiebesparen

2010-01-11T17:13:00.000-08:00

Energiebesparing heeft te kampen met een wat merkwaardige dynamiek. Je kunt er bakken geld mee verdienen, maar toch lukt het slecht om het echt van de grond te krijgen. Een deel van de verklaring zit in onzekerheid. De olieprijs fluctueert hevig, waardoor investeringen van de ene op de andere dag onrendabel kunnen zijn. Er is dus een flinke drempel om plannen te maken, want tegen de tijd dat je plan af is kan je project opeens onrendabel zijn. Een economische crisis zoals we die nu beleven heeft een soort 'vlek-op-vlek'-effect. Mensen en bedrijven hebben geen geld om te investeren. Ook is de olieprijs laag, dus dan is het rendement van de investeringen lager.
Toch is het vreemd dat we met z'n allen zoveel geld op straat laten liggen. Neem bijvoorbeeld verwarming van huizen. Het is goed dat er inmiddels behoorlijk strenge regels zijn voor nieuwbouw, dat helpt. Maar het meeste is toch echt te winnen in de zes miljoen bestaande woningen. Maar dat komt maar moeizaam van de grond. Een paar weken geleden hadden we het al over spaarlampen, en ook dat kwam maar moeizaam van de grond. Kennelijk is een financieel voordeel alleen niet genoeg.
Wat dan wel. Om de Belastingdienst te parafraseren: we kunnen het een stuk leuker maken, en ook nog veel makkelijker.
Het eerste is subsidies om mensen en organisaties over de streep te trekken. Ja, goed gelezen, ik ben voor de verandering echt een keer voor subsidies. Maar niet op de Nederlandse manier, waarin het een loterij is of je wel of geen subsidie krijgt. Nee, die regelingen moeten voor ten minste vijf jaar open staan. Zodat mensen plannen gaan maken en ze vervolgens gewoon uitvoeren. Dat is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor de werkgelegenheid.
Het tweede is dat het geitenwollensokkenimago er af moet. Er is een andere taal nodig. Spaarlamp, energiebesparen, milieubewust, klimaatneutraal. De Hollandse gereformeerde volksaard druipt er vanaf. En dat is echt vreselijk onhip.
Een derde zoekrichting is technologie. Sensoren waarmee je energieverbruik en de condities in je huis kunt monitoren zijn inmiddels behoorlijk betaalbaar. Tegelijkertijd hebben steeds meer mensen een energiezuinige geavanceerde supercomputer op zak, die we mobiele telefoon noemen. De optelsom van die twee is dat het vrij eenvoudig is om een spel voor de iPhone of BlackBerry te maken waarin je de missie hebt om je energieverbruik omlaag te krijgen. Uiteraard kun je je scores online vergelijken met je familie en vrienden. En je krijgt besparingstips op maat, die je met een klik op het scherm kunt bestellen bij leveranciers.
Het is net als bij je werk: geld verdienen is niet genoeg, het moet ook leuk zijn.

Pianospelen op de trap

2010-01-09T11:33:00.000-08:00

Eenvoudige vraag: lukt het om meer mensen de trap te laten nemen (in plaats van de roltrap) als het leuk is? Kijk zelf:

Google telefoon trage kopie iPhone

2010-01-06T05:59:00.000-08:00

Het gonsde al maanden dat het grote Google met een eigen telefoon zou komen. Tot nu toe beperkte Google zich tot de software: ze heeft het open source Android ontwikkeld op basis van Linux. Helaas is de vandaag gepresenteerde telefoon niet erg indrukwekkend. Het is een 'me too' product, een kopie van de iPhone, met te kopieren, met hier en daar een paar extraatjes. Jammer, je zou van Google meer verwachten. In de woorden van WIRED: Yawn, Google Introduces iPhone Clone.

Wow, iPhone bestuurt helicopter

2010-01-06T02:48:00.000-08:00

Onvoorstelbaar. Voor een paar honderd euro kun je straks met je iPhone een zeer geavanceerde vliegmachine besturen....

Hang er een camera aan, een draadloze verbinding voor het streamen van de videobeelden en je kunt geweldige beelden schieten van Lowlands, de familie BBQ, een ramp, een voetbalwedstrijd. Het is briljant en tegelijkertijd heeft het ook een angstaanjagend hoog Big Brother-potentieel...

Supercomputerbroddelwerk

2010-01-04T17:12:00.000-08:00

De Nederlandse wetenschap slaat eens in de vijf jaar op de supercomputertrom. Het is weer zover bleek in de kerstvakantie op ScienceGuide. Het is de trom waar computerwetenschappers met z'n allen op gaan slaan als ze een nieuwe supercomputer willen. De argumentatie is altijd hetzelfde: we raken achterop, dus we moeten investeren om mee te kunnen blijven komen in de top. Supercomputer, het klinkt een beetje als 'bereid met echte roomboter'. Wie kan daar nou op tegen zijn?
Nou, misschien ben je er zelf wel op tegen. Ik raad je aan om de kabinetsvisie voor supercomputers eens te lezen. Het is niet een dik stuk, een pagina of twaalf en er staat eigenlijk niets zinnigs in. Het staat wel boordevol ronkend jargon, met tranentrekkende referenties aan Nederland kennisland in combinatie met een tenenkrommende 'stilstand is achteruitgang dus investeren in een nieuw machine is onvermijdelijk'-logica. De argumentatie is flinterdun, de bottomline is eenvoudig: wetenschapsnerds die van snelle computers houden en de bedrijven die geld verdienen aan de verkoop van die snelle computers willen graag veel supersnelle computers. Net zoals jij en ik iedere drie a vier jaar een nieuwe laptop kopen, zo willen deze mensen ook een nieuwe laptop. Maar dan een hele grote, hele snelle. Het enige verschil is dat ze hem niet zelf hoeven te betalen. Dat mogen wij doen.
Het stuk leest alsof er niets veranderd is de afgelopen vijf jaar. Ooit van distributed computing gehoord of amazon.com? De schrijvers van de kabinetsvisie niet. De logica van distributed computing is dat grote rekentaken opgesplitst kunnen worden in heel veel kleine taken. Die kleine taken kunnen prima door een gewone huis- tuin en keuken computer kunnen worden uitgevoerd bij ons thuis. Zoals bijvoorbeeld een laptop of een Sony Playstation 3. Via het internet ontstaat zo een supercomputer.
Het idee is ontstaan omdat er een vrijwel oneindige rekencapaciteit en dus oneindnodig budget nodig is om bijvoorbeeld alle mogelijke configuraties van eiwitten door te rekenen. Om geld te besparen werd door slimme onderzoekers daarom distributed computing benut. Het meest succesvolle distributed computing project, Folding@Home, van Standford University. Daarin wordt gerekend aan die eiwitten, in een zoektocht naar eiwitten die bijvoorbeeld kanker veroorzaken. De rekencapaciteit van Folding@Home is een veelvoud van bijvoorbeeld de Huygens computer. Er zijn honderden van dit soort projecten, maar voor zover ik na kan gaan is er geen enkele Nederlandse universiteit die zo'n soort project heeft opgezet. Je zou hier in een kabinetsvisie op supercomputers toch op zijn minst aandacht voor verwachten, niet?
Daarnaast noemde ik Amazon. De afgelopen jaren heeft het bedrijf achter de schermen een fenomenale computerinfrastructuur ontwikkeld waarbij iedere supercomputer verbleekt. Die computercapaciteit is te huur. Het is serieus te overwegen of Amazon niet een flink deel van het rekenwerk voor onze wetenschap kan doen. Want met een supercomputercapaciteitmarktaandeel van 0,6% is het onzin om te doen alsof Nederland een topland is. Sorry, het is misschien erg onromantisch en ver af van de VOC-mentaliteit, maar we zijn een marginale speler. We kopen gewoon computers in het buitenland om snel te kunnen rekenen, niets meer en niet minder. Bij de aanschafbeslissing hoort serieus gekeken te worden naar de nieuwe vormen van rekenkracht.
Mijn advies aan de Tweede Kamer is om voorlopig geen budget goed te keuren voor een nieuwe Nederlandse supercomputer. Daarvoor is dit kabinetsbroddelwerkje echt veel te dun. Geef een miljoen. Met dat bedrag kunnen zeker tien Nederlandse wetenschappers een distributed computing project opzetten. En ga eens praten met Amazon en andere grote commerciële partijen. Mijn inschatting is dat die voor een fractie van het budget een veelvoud van de rekencapaciteit kunnen leveren.

Innovaties in 2010

2009-12-29T16:03:00.000-08:00

Vroeger was alles beter, en een volkswijsheid waar innovatoren niets mee kunnen. Nee, in de toekomst wordt alles beter. Terwijl deze column wordt uitgezonden zijn er op allerlei plekken in de wereld mensen aan het werk aan de volgende baanbrekende innovatie. De doorbraken die we in 2010 gaan meemaken hebben het laboratorium al verlaten en zijn al in productie. Wat kunnen we verwachten?
De eerste datum om met potlood in je agenda te zetten is 26 januari. Vergeet de Kindle, de Nook of de Sony e-reader. Want dan komt Apple naar buiten met een tablet-computer. Stel je een soort grote iPhone voor, met een scherm van 7 of 10 inch. Een belangrijke doorbraak is het scherm. Dat wordt geleverd door Pixel Qi en kun je op twee manieren gebruiken: als zwart-witte e-reader zoals de Amazon Kindle, en als gewoon LCD scherm. De iSlate, zoals het apparaat gaat heten, is het begin van het einde van het papieren boek.
Verder wordt 2010 het jaar waarin Android doorbreekt, de open source software van Google voor mobiele telefoons. Vrijwel alle grote fabrikanten gaan het komende jaar Android telefoons leveren, er komen minstens vijfentwintig Android-modellen uit. De grote verliezer wordt Microsoft, die met Windows Mobile een jaar of drie achter de muziek aanloopt. In de kerstvakantie heb ik intensief een Android telefoon getest, de Motorola Milestone. Het was behoorlijk goed, maar voorlopig blijf ik een iPhone gebruiker. Misschien dat de Palm Pre me wel kan overtuigen, die zal komend jaar ook in Nederland op de markt zal komen.
Een derde doorbraak kunnen we verwachten rond elektrische aandrijving van auto's. Komend jaar komen de eerste serieuze elektrische auto's op de markt. Ze zijn nog niet 100% elektrisch, het worden 'plug-in' hybrides en ze komen in 2010 op de markt. Waarschijnlijk nog niet in Nederland, maar wel in de VS en China. Het is allemaal nog erg pril, maar voor het eerst komen er auto's op de markt die een laadpunt nodig hebben. En dat gaat ervoor zorgen dat die laadpunten er gaan komen.
De vierde doorbraak wordt op het gebied van hardloopschoenen. Je zou het misschien niet zeggen, maar er begint steeds meer bewijs te komen dat onze bestaande hardloopschoenen op een verkeerde manier schokken dempen. Er is een groeiende markt voor alternatieve oplossingen. Zoals de Vibram Five Finger Shoe, waarop je loopt alsof je geen schoenen aan hebt. Een Amerikaans bedrijf Somnio maakt hardloopschoenen waarvan je de demping precies op je eigen maat kunt maken. En in 2010 komt de On Running shoe op de markt, naar het idee van een Zwitserse ingenieur. Zijn uitvinding dempt niet alleen verticale maar ook horizontale krachten.
En zo zullen er nog veel meer doorbraken zijn. Alvast een doorbraakrijk 2010 gewenst.

Verlichte innovatie

2009-12-22T16:06:00.000-08:00

Trouwe luisteraars van de BNR Denktank weten dat ik iedere dag type op een zeer innovatief toetsenbord, met een andere letterindeling. Daardoor type ik 20 tot 30% sneller dan op een standaard qwerty-toetsenbord. Ook belast ik rechts 60% en links 40%, terwijl je met een qwerty-toetsenbord ongeveer 70% met je linkerhand typt. Op de centrale rij kan ik ongeveer 1.000 woorden typen, terwijl dat met qwerty ongeveer 300 is. Het is echt wat je noemt een baanbrekende innovatie met grote voordelen.
Nu het probleem: mijn toetsenbord, dat bekend staat als het Dvorak-toetsenbord, is in 1936 ontwikkeld. Ik ken in Nederland nog twee mensen die er op typen. Het bewijst dat een succesvolle innovatie meer moet zijn dan een briljant idee. Om te kunnen slagen moet een mooi nieuw ideeën niet alleen een relatief voordeel opleveren, maar ook niet te complex zijn, bij voorkeur compatibel zijn met de oude standaard, testbaar en zichtbaar. Op die vier factoren scoort het Dvorak toetsenbord abominabel slecht.
Een ander voorbeeld hoe het niet moet is de spaarlamp. Zo'n dertig jaar geleden had ik mijn ouders na lang zeuren ervan overtuigd om vijfentwintig gulden, in die tijd echt veel geld, uit te geven aan een gloeilamp om de wereld te redden.
We hadden bij ons thuis zo'n mooie jaren zeventig lamp, een knaloranje vliegende schotel die met een soort trekveer aan het plafond hing. Mijn vader schroefde de gloednieuwe verlichtingsgadget in onze vliegende schotel. Nadat hij de lamp losliet stortte de vliegende schotel met een harde knap omlaag op de tafel. De spaarlamp was veel zwaarder dan een gewone lamp en daar was de trekveer niet op berekend. Niet lekker compatibel dus.
De lamp overleefde de klap, dus we gingen op zoek naar een andere plek. Hij was zo groot dat er vrijwel geen armatuur in huis groot genoeg was. Uiteindelijk vonden we een stalamp. Trots deed ik het licht aan. Geknipper als bij een TL balk, maar na een minuutje hadden we toch echt een spaarlamp branden in ons huis. Er was alleen één probleem: het licht was vies groenig. Een verkeerd soort van zichtbaarheid.
Die spaarlamptest is in vrijwel ieder Nederlands huis gedaan, en met hetzelfde treurige resultaat: de spaarlamp kwam op een plek in huis te hangen waar je maar zelden licht nodig had. Veel van de aanloopproblemen van die eerste spaarlampen zijn met nieuwe versies wel opgelost, maar met het imago is het nooit meer goed gekomen.
Met de komst van de LED-lamp en de OLED-lamp krijgt de industrie anno 2009 de kans om te leren van de desastreuze start van de spaarlamp. Een paar tips: Verkoop het niet als 'sparen' maar als iets prettigs, zorg dat het compatibel en niet te complex is, laat mensen testen en zorg voor een positieve zichtbaarheid. Opdat we als consumenten in deze tijden van klimaatverandering eindelijk een fatsoenlijk alternatief aangereikt krijgen voor de eeuwenoude gloeilamp.