Een van de bekendste vraagstukken in de innovatieliteratuur is het Innovator's Dilemma. Het is door de Harvard professor Clayton Christensen geformuleerd in 1997. Het is de verklaring voor het raadselachtige verschijnsel waarom zeer succesvolle, rijke, bedrijven vol met razendslimme mensen toch op een gruwelijke manier de boot kunnen missen.
Een klassiek voorbeeld is IBM, dat in de jaren zeventig de opkomst van de spotgoedkope personal computer miste. De reden daarvoor was dat het bedrijf helemaal volgens de regels gemanaged werd. Op management-opleidingen leren studenten dat je je moet richten op je beste klanten, je innovaties moet richten op die beste klanten en op een manier die een hogere toegevoegde waarde oplevert voor je klant en voor jezelf. Dat is precies wat IBM deed, en daarom ging het mis. De klanten van IBM vroegen niet om PC's, want in het prille stadium was de PC niet geschikt voor bedrijven. Er was in de beginjaren geen droog brood te verdienen met PC's.
Toen de markt sterk groeide besloot IBM begin jaren tachtig toch een eigen PC uit te brengen. Alleen verwachtte de afdeling marketing niets van zo'n inferieur product. Het berekende dat er zo weinig PC's zouden worden verkocht dat het voor IBM niet loonde om een eigen operating system voor zijn PC te schrijven. Dat lieten ze doen door een klein bedrijfje in Redmond, met de naam Microsoft. Dertig jaar later maakt IBM geen PC's meer. Microsoft heeft al in geen twintig jaar een nieuw idee laten zien. Het verdient nog steeds bergen geld maar is in hoog tempo irrelevant aan het worden. Beiden het slachtoffer van het innovators dilemma.
Volgende week gaan de Olympische winterspelen van start. Kijk niet raar op als een paar onbekende sporters opeens medailles winnen. Want in de de sport geldt het topsporters dilemma. Sporters aan de top richten zich meestal op het verfijnen van hen aan de top heeft gebracht, maar ze zijn huiverig om te experimenteren. Die experimenten kunnen je de kop kosten. Het zijn de nieuwkomers die de innovaties omarmen, want die hebben minder te verliezen. Totdat zij aan de top komen.
En dan zijn er natuurlijk een paar de uitzonderingen die het topsporters dilemma weten te ontstijgen. Dat zijn de echte groten. Die hun bestaande succesformule koesteren maar tegelijkertijd ook blijven zoeken naar radicale vernieuwingen. En dat, dat is ook de oplossing voor het innovators dilemma.