Veiligheid is een boeiend fenomeen. Ik raad iedereen aan om de klassieker van Perrow te lezen, die al in 1984 het boek 'Normal accidents' schreef. De centrale theorie in het boek is dat ongelukken onvermijdelijk zijn in complexe systemen. Complexe systemen bestaan uit een groot aantal onderdelen die onderling afhankelijk zijn en niet altijd voorspelbaar op elkaar reageren. Een goed voorbeeld is een vliegtuig. Uitgaande van Perrow is het onmogelijk dat vliegen 100% veilig is. Vaak tellen veel kleine oorzaken op tot een grote ramp. Veel ongelukken lijken daarom nogal knullig als je er later op terugkijkt.
De innovatie-opgave is dus niet om systemen te ontwikkelen die helemaal niet falen. De kunst is om een systeem zo te ontwerpen dat de kans op een crisis klein is en dat als er een crisis ontstaat die milde gevolgen heeft. De kreukelzones van een auto zijn daar een mooi voorbeeld van, die geven richting aan de gevolgen van een ongeluk. De luchtvaart heeft dat tegenwoordig ook aardig onder de knie. Een simpele en zeer effectieve ingreep bleek om de hiërarchie zoveel mogelijk uit de cockpit te halen. Vaak bleek het mis te gaan als de kapitein slecht luisterde naar de co-piloot. Wat me daarbij als vliegtuigpassagier altijd een gerust gevoel geeft is dat bij een systeemcrisis niet alleen mijn leven op het spel staat, maar ook dat van de bemanning. Risicovol gedrag in de cockpit heeft niet alleen voor mij vergaande consequenties, maar ook voor de piloot.
Hoe anders is dat als we kijken naar de banken. Het is net als de luchtvaart een complex systeem dus het is onvermijdelijk dat het met enige regelmaat mis gaat. Maar risico's nemen in de cockpit is vrijwel zonder gevolgen voor de bankiers. Dat is niet zo vreemd als je naar de regulering kijkt. Die is nog steeds nationaal georganiseerd, terwijl de financiële wereld al twintig jaar internationaal opereert. Het is alsof er in een vliegtuig een veiligheidssysteem zit voor de vleugels, het landingsgestel en de motoren, zonder dat die onderling iets met elkaar te maken hebben. Dan zit een Icesafe in een klein hoekje. De bankiers genieten in 2010 alweer van hun riante bonussen. De facto is de boodschap voor de bankiers dat een crisis op zijn tijd behoorlijk lucratief is.
En hoe zit het met veiligheid online? Net als in de bankensector zitten er amper consequenties aan risicovol gedrag in de cockpit. Net als in de bankensector is het toezicht nationaal, maar net als geld houdt data zich niet aan landsgrenzen. Ik zou me er dus niet al teveel van voorstellen en vooral zelf opletten. Regel je virtuele autogordel, kreukelzone en airbag. Mijn autogordel is dat ik vijf jaar geleden ben overgestapt op een Mac. Sindsdien heb ik geen virus problemen gehad en worden er meerdere malen per dag automatisch backups gemaakt. Mijn kreukelzone is dat ik zo min mogelijk prive-informatie online zet. Geef bijvoorbeeld nooit je echte geboortedatum op, gebruik meerdere passwords en zet niet al je data centraal bij Google of dat soort sites. En mijn airbag is dat ik gewoon alles uitzet. Geen email, geen websites, geen getwitter, zelfs geen BNR… Heeeerlijk!